Het standpunt van de fiscus : het nultarief bestaat

Wanneer men overweegt zijn bedrijf over te laten aan een familielid, dan dient men overmijdelijk aandacht te besteden aan bijzondere fiscale regels, die deze materie beheersen.

Een vooruitziend ondernemer beseft dat hij, bij de overdracht van de onderneming fiscale optimalisatie kan realiseren.

Mogelijke fiscale optimalisatie bij de overdracht van de familiale onderneming aan een familielid

Een goed geïnformeerde ondernemer zal zich niet laten verrassen door een (onverwacht) overlijden en zal tijdig raad inwinnen ten einde de nodige stappen te zetten om een fiscaalvriendelijke bedrijfsoverdracht naar zijn erfgenaam/-namen toe te plannen.

Er zijn verschillende alternatieven om dit doel te bereiken eens de bedrijfsleider uitgemaakt heeft wie van zijn familieleden hem zal/zullen opvolgen als overnemer.

Eén van de mogelijkheden bestaat erin via schenking onder de levenden zijn (aan-)delen in de familiale onderneming of vennootschap(-pen) over te dragen aan de geselecteerde begunstigde(-n).

Dergelijke schenking kan in België bewerkstelligd worden middels een notariële schenkingsakte aan een verlaagd tarief van 0% (tot 3% in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), indien de vennootschap aan bepaalde criteria beantwoordt en er bovendien een aantal voorwaarden worden nageleefd.

Wat betreft deze voorwaarden, moeten zeker de volgende vermeld worden:

• - Voortzetting van de bedrijfsactiviteit gedurende 5 jaren na de schenking;
• - Gedurende dezelfde 5 jaren na de schenking moet het niveau van tewerkstelling tenminste op 75% behouden blijven;
• - Behoud gedurende 5 jaren na de schenking van de geïnvesteerde activa en van het maatschappelijk kapitaal.

In het geval waarin deze verplichtingen te zwaar lijken of waarin ze niet kunnen worden nageleefd, kan men nog steeds alternatieven onderzoeken.  Het succes daarvan zal vaak afhangen van het antwoord op de vraag of de schenker nog drie jaren zal leven vanaf de datum van de schenking.

In geval van driejarige overleving, kan aldus de waarde van de onderneming - in perfecte legaliteit - ontsnappen aan successierechten .... En schenkingsrechten!

Daaraan moet worden toegevoegd dat de ondernemer die tot schenking overgaat, gedurende zijn/haar leven, de controle over de onderneming kan behouden, alsmede rechten op de uitgekeerde inkomsten.

Daartoe zijn er diverse juridische technieken voorhanden, die met de nodige zorg moeten worden aangewend.

Er zijn verschillende oplossingen ter beschikking van de ondernemer die zijn/haar onderneming wenst over te dragen aan één of meerdere familieleden en die daarbij zijn/haar eigen doelstellingen wenst te bereiken:

• - handgift van toonderaandelen;
• - buitenlandse notariële schenkingsakte;
• - splitsing naakte eigendom en vruchtgebruik;
• - de burgerlijke maatschap;
• - de Belgische private stichting.

Bij de juiste keuze van bovenvermelde mogelijkheden zijn er meerdere beperkingen.  Laat ons bijvoorbeeld verwijzen naar de reservataire rechten van bevoorrechte erfgenamen (i.e. de langstlevende echtgenoot, de kinderen en in sommige gevallen de ouders...), alsmede de noodzaak om ook andere bepalingen van het huwelijksvermogensrecht en van het burgerlijk recht te blijven respecteren.

En hoewel dat soms een lastige oefening kan zijn, toch loont het echt wel de moeite.  Laat ons trouwens even overlopen welke onaangename verrassingen de onvoorbereiden te wachten staan.

Bij afwezigheid van een geprogrammeerde overdracht van de onderneming, zullen in principe - bij het overlijden van de eigenaar- ondernemer -successierechten verschuldigd zijn over de nettowaarde van het deel dat elke erfgenaam in de nalatenschap aantreft, daarin begrepen de venale waarde van de onderneming.

Laat ons een voorbeeld geven ter illustratie: neem een koppel dat woonachtig is in het Brussels Gewest, gehuwd onder een stelsel van scheiding van goederen.  Zij hebben twee kinderen en de man staat aan het hoofd van een onderneming, die gewaardeerd is aan 1 miljoen EURO.

In geval van overlijden van de man (en abstractie makende van enig ander actief in de nalatenschap om de berekeningen te vereenvoudigen), zullen de successierechten voor de drie erfgerechtigden oplopen tot € 137.250, zowat 14% van de waarde van de onderneming.

Als men beseft dat het marginaal tarief van de successierechten in de rechte lijn oplopen tot 30% voor de nettto-schijf boven € 500.000 dan wordt duidelijk hoe kostbaar de afwezigheid van degelijke planning wel kan worden.

Er bestaat voor de erfgenamen evenwel de mogelijkheid om te opteren voor het verlaagd tarief van successierechten, als aan bepaalde voorwaarden is voldaan.

Vooreerst is er de bepaling van het toepasselijk verlaagd tarief: het toepasselijk regime zal dat zijn van het gewest waarin de overledene, op het tijdstip van zijn overlijden, zijn fiscaal domicilie had gevestigd.  Of beter het Gewest waarin de overledene het langst gewoond had gedurende de vijf jaren die aan het overlijden voorafgingen.

Elk van de drie gewesten heeft immers eigen bepalingen uitgevaardigd voor de vererving van familiale ondernemingen en vennootschappen.

Zonder in detail te treden omtrent deze verschillende regimes, zullen we hieronder enigszins schematisch te werk gaan.  Familiale ondernemingen en vennootschappen kunnen vererfd worden tegen een nultarief (of tegen een verminderd tarief van 3% in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), als een aantal voorwaarden voldaan zijn.  Zo is bv. in Vlaanderen vereist dat de vererfde onderneming minstens 5 voltijdse werknemers tewerk stelde in het Vlaams Gewest in een periode van drie jaren die aan het overlijden voorafgingen.  Voor ondernemingen met minder dan 5 voltijdse werknemers wordt de vermindering van het tarief maar toegekend voor 20%, 40%, 60% of 80% naargelang er 1, 2, 3 of 4 werknemers in dienst waren.

De keerzijde van de medaille bij de keuze voor het verlaagd tarief is dat de erfgenamen verschillende verplichtingen op zich moeten nemen.  In Wallonië bv. zijn de verplichtingen om van het 0%-tarief voor successierechten te kunnen genieten dezelfde als deze die worden opgelegd om te kunnen genieten van het 0%-tarief voor de authentieke schenking van familiale ondernemingen.  De twee andere gewesten volgen daarbij hun eigen (andere) regels.

Wanneer men deze verplichtingen niet naleeft in de jaren die volgen op het indienen van de successieaangifte, dan volgt er een naheffing van het successierecht tegen de normale tarieven (behalve in het geval van overmacht).

Conclusie

Enkel zij die het echt willen betalen successierechten, soms door nalatigheid of door onwetendheid.  Aan allen om zich tijdig van deskundig advies te voorzien!