Het leven van een onderneming lang, worden de leiders, aandeelhouders en ten slotte alle topmensen uit het bedrijfsleven die om de onderneming draaien (bankiers, personeelsleden, concurrenten...) ertoe gebracht zich volgende vraag te stellen: "Hoeveel is het bedrijf waard?"

Het perspectief van bedrijfsoverdracht is één van de sleutelpunten op die de bepaling van de waarde van een onderneming cruciaal en absoluut noodzakelijk is.

Voor een groot deel van ondernemingen zal het niet mogelijk zijn zich aan een marktwaarde te refereren. In een dergelijke context zal de evaluatieoperatie vaak emotiegeladen zijn want die kan door de cedent, de stichter van de onderneming, als een soort diplomaoverhandiging wordt beleefd. De Angelsaksen hebben trouwens een  adequaat uitdruk om deze emotionele waarde van de onderneming te benoemen: de "sweat equity" ( de waarde van het zweet...).

Over het algemeen zal de samenhang in die de operatie afloopt, de evaluatie beïnvloeden: de onderneming aan familieleden of aan derden overdragen kan belangrijke verschillen in de vaststelling van de ondernemingswaarde rechtvaardigen. En zelfs als er een consensus bestaat wat de te gebruiken methoden betreft, kunnen de kenmerken van de verschillende partijen en de kwantificering van hun hoop net zoveel waarden genereren. In een bijzonder gevoelige situatie kan de externe beoordelaar zelfs de rol van een bemiddelaar spelen...

Wat het vermogen betreft, vindt u hier vier basisvragen die nog andere vragen oproepen. 

De evaluatie in drie fases

De evaluatie van een onderneming is een proces die in drie fases kan worden samengevat:

• - een eerste fase...
  ... tijdens die men de nauwkeurige context bepalen moet in die de operatie afloopt. Het begrijpen van deze context is belangrijk want dat moet het mogelijk maken de aangemeten evaluatiemethoden te identificeren en kan zelfs sommige parameters van de evaluatie beïnvloeden.
  
  
• - een tweede fase...
  ... tijdens die men de wezenlijke waarde (of patrimoniale waarde of koopwaarde) zoals de rendementwaarde (verbonden met de capaciteit van de onderneming om toekomstige winsten te genereren) moet analyseren en bepalen.
  
  Deze analysefase kan min of meer worden verdiept: ze moet het mogelijk maken de invloed van interne factoren (activiteitssector, lokalisatie, beschikbare operationele, menselijke en financiële middelen,...) en externe factoren (economische situatie, rentevoet, inflatie,...) op de evaluatie te bepalen.
  
  Behalve het onderzoek van balans en resultaten (zowel voor de voorgaande als voor de toekomstige jaren) kan die fase door een controle van de beschikbare informatie worden versterkt, bijvoorbeeld in verband met een accountantsonderzoek van een aankoop ("due diligence"): men kan er zo verschillende gebieden aanspreken zoals de juridische aspecten (herziening van de wettelijke verplichtingen, herziening van de contractuele rechten en verbintenissen, lopende geschillen,...), de operationele aspecten (herziening van het vervaardigingproces), de fiscale aspecten (belastingen van de vennootschappen, BTW, douanerechten,...), de maatschappelijke aspecten (maatschappelijke verplichtingen, sociale passief, anciënniteit van het personeel, absenteïsme,...), de milieuaspecten (milieuvergunning, grondverontreiniging, CO2-certificaten,...) of ieder ander belangrijk aspect aangezien de waarde van de onderneming. In de loop van die fase kan er ook worden overwogen om ondernemingen te ogen die vergelijkbaar zijn op het niveau van de omvang en de activiteitssector, voor de toepassing van een vergelijkende studie.
  
  
• - een derde fase ...
  ... tijdens die de methoden werkelijk worden uitgevoerd: parameters zoals het niveau van actualisering en de evaluatiehorizonnen moeten worden bepaald op uitvoerige wijze. Ten opzichte van de verwezenlijkte berekeningen zal een gevoeligheidstest uitgevoerd mogen worden om het effect van bepaalde veronderstellingen of stellingnamen van de taxateur te beoordelen. Ten slotte zal dit proces tot de vaststelling van een marge van waarden leiden, op basis van die de onderhandeling over de prijs zal kunnen plaatsvinden.

De evaluatiemethodes

In de praktijk zijn de meest gebruikte methoden voor niet genoteerde vennootschappen:

1. De methode van het gecorrigeerde netto actief
   
   Deze methode bestaat erin de patrimoniale waarde van een onderneming in te schatten. Bijgevolg stemt de waarde van het gecorrigeerde netto actief met het bedrag overeen dat een derde zou moeten investeren om een activiteit uit te oefenen die met die van de maatschappij in kwestie identiek is.
   
   Het gecorrigeerde netto actief wordt ook wezenlijke waarde of intrinsieke waarde van een onderneming genoemd.
   
   
2. Methoden die op de goodwillwaarde gebaseerd zijn
   
   In deze methode wordt de geactualiseerde "goodwill" aan het gecorrigeerde netto actief toegevoegd om de waarde van de onderneming uit te maken. Meer info ...
   
   
3. Methoden die op de actualisering van de toekomstige resultaten zijn gebaseerd ("Discounted Cashflow Method" of methodes van de toekomstige "vrije" cashflows)
   
   Deze op de verwachte rentabiliteit van de onderneming gebaseerde methode is nauw verbonden met de opportuniteitsanalyse van een investering op basis van de toekomstige cashflows die door de investering in kwestie worden gecreëerd. Meer info ...
   

Bij een evaluatie is het essentiële blijk van een zekere discipline te geven en om bijzondere aandacht te schenken aan de keus van de evaluatietechniek, aan de kwaliteit van de gegevens en aan de interpretatie van de resultaten.

Het doel van een goede waardevaststelling bestaat er nooit erin het grootst mogelijke aantal methoden aan te wenden en vervolgens tot een waarde te komen door een gemiddelde erop toe te passen. Elke methode heeft eigen toepassingsgebieden, evenals voordelen en nadelen.

Als de verschillende toegepaste methoden op zeer verschillende waarden uitlopen, zal men moeten proberen de oorsprong van die verschillen te bepalen en, indien nodig, de gebruikte technieken en de kwaliteit van de gegevens aan de kaak stellen.

In de bijzondere context van de overdracht van een familieonderneming, moeten de methodekeus en de rechtvaardiging van de gebruikte parameters het mogelijk maken de "intergeneratie" discussie zo rustig mogelijk te maken...

Een beroep doen op een expert, te gelegener tijd, zal onder meer mogelijk maken dit doel te bereiken.

De overnameprijs verlichten

De overnameprijs wordt beïnvloed door het type transacties die nadien beoogd worden, zoals bijvoorbeeld een verkoop van activa of een verkoop van aandelen. Aangezien de belangen van de overnemer en de verkoper met betrekking tot het type transactie tegenstrijdig zijn, dienen deze transacties met voorzichtigheid opgevolgd te worden. Bovendien zal een strategie gebaseerd op een kapitaalsvermindering, een terugkoop van eigen aandelen of de oprichting van een holding de overnemer de kans geven, mits bijzondere aandacht voor het tot stand komen van deze transacties, de nodige financiële middelen voor de overname te beperken. Meer info ...

Een specifiek geval : overdracht voor een euro

Het geval van de overdracht voor één euro van onderneming doet zich voor wanneer de vennootschap in financiële moeilijkheden is, ofwel dichtbij een faillissement, ofwel in een beperkte situatie van kas, ofwel door een belangrijke nood aan nieuwe ontwikkelingen of investeringen. De waarde van de vennootschap is dus, in dit geval, negatief. Meer info ...